مسیر

احادیث اثبات کننده ولایت علی(ع) حدیث خلفای دوازده گانه توجیهات علمای اهل سنت در اسامی خلفای دوازده گانه پیامبر(ص)
 
توجیهات علمای اهل سنت در اسامی خلفای دوازده گانه پیامبر(ص) چاپ نامه الکترونیک
امتیاز کاربر: / 2
بدخوب 
احادیث اثبات کننده ولایت علی(ع) - حدیث خلفای دوازده گانه

توجیهات علمای اهل سنت در اسامی خلفای دوازده گانه پیامبر(ص)

1- جناب ابن حجر عسقلاني در فتح الباري و عيني در عمدة القاري و سيوطي و ديگران تلاش کرده اند که براي اين حديث مصداق معين کنند، این آقایان گفتند:

چهار نفر خلفاء راشدين و بعد امام حسن (عليه السلام) و سپس معاويه و يزيد و ... را درست کردند، بعد خودشان گير مي کنند که يزيد شارب الخمر و ميمون باز و قاتل امام حسين (عليه السلام) و قاتل 700 صحابه در مدينه، آيا مي تواند خليفه پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) باشد؟!!!

زیرا پيامبر اكرم (ص)فرمود:

كلهم يهدون إلي الحق. یعنی تمام اينها(خلفای دوازده گانه) هدايت به حق مي‌كنند.

بعد دیدند چون اگر خلفای بني اميه را در جز ائمه دوازده گانه بیاورند باز هم امکان پذیر نیست چون خلفای بنی امیه حدود 27 نفر هستند و پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود: دوازده نفر. و اگر خلفای بني عباس را بياورند که حدود 36 ، 38 نفر بودند و اين هم نمي شود.

پس نتوانستند مصداق صحیحی برای ائمه دوازده گانه پیامبر(ص) بیاورند

عاقبت، خيلي راحت گفتند كه ما نمي‌فهميم معناي حديث چيست؟

جالب اينکه خود ابن حجر عسقلاني در فتح الباري، ج13، ص183 از ابن جوزي نقل مي کند و مي گويد:

من نهايت تلاش را کردم تا معناي اين روايت را بفهمم و از افراد متعدد پرسيدم تا بفهمم معناي روايت چيست که پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) مي فرمايد خلفاي من 12 نفر هستند؟ مي گويد:

فما رأيت احدا وقع علي المقصود به.

هيچکسي را پيدا نکردم که مقصود پيامبر اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) را فهميده باشد.

2- بازهم ابن حجر عسقلاني می گوید:

مقصود دوازده خليفه از ابو بکر تا عمر بن عبد العزيز است ؛ البته خلافت معاوية بن يزيد و مروان بن الحکم را استثنا مي کند . پس خلفا در نظر وي عبارتند از :

1- أبو بكر . 2 - عمر . 3 - عثمان . 4 - امام علي عليه السلام . 5 - امام حسن عليه السلام . 6 - معاويه . 7 - يزيد بن معاويه . 8 - عبد الله بن الزبير . 9 - عبد الملك . 10 - الوليد . 11 - سليمان . 12 - عمر بن عبد العزيز . فتح الباري ج13/ص215

3- جناب صدرالدين علي بن علي بن محمد بن أبي العز الحنفي مي گويد:

اين دوازده نفر عبارتند از خلفاء اربعه ( ابو بکر ، عمر ، عثمان و حضرت علي عليه السلام) و معاويه و يزيد و عبد الملک بن مروان و...

شرح الطحاوية في العقيدة السلفية ص 489 چاپ اول وزارة الشئون الإسلامية والأوقاف والدعوة والإرشاد المملكة العربية السعودية سال 1418هـ ذيل بحث العشرة المبشرة

4- ابن عربي در شرح صحيح ترمذي گفته است:

فَعَدَدْنا بعد رسول الله صلى الله عليه وسلم اثني عشر أميراً، فوجدنا أبا بكر وعمر وعثمان وعلياً والحسن ومعاوية ويزيد ومعاوية بن يزيد ومروان وعبد الله بن مروان والوليد بن عبد الملك وسليمان وعمر بن عبد العزيز.

ما جانشينان پس از رسول خدا صلّي الله عليه وآله را شمارديم؛ آنان بدين ترتيب هستند:

ابوبكر، عمر، عثمان، علي، حسن، معاويه، يزيد، معاويه بن يزيد، مروان، عبدالله بن مروان، وليد بن عبدالملك، سليمان، عمربن عبد العزيز...

تا آن‌جا كه مي‌گويد:

وإذا عددنا منهم اثني عشر انتهى العدد بالصورة إلى سليمان، وإذا عددنا بالمعنى كان معنا منهم خمسة: الخلفاء الأربعة وعمر بن عبد العزيز، ولم أعلم للحديث معنى، ولعله بعض حديث!!

زماني كه اين دوازده تن را به ظاهر شمارش كرديم به سليمان ختم ‌شد و چون به معنا شمارش كرديم پنچ تن شدند: چهار خليفه و عمر بن عبد العزيز. من براي اين حديث معناي ديگري سراغ ندارم و شايد اين بخشي از حديث باشد.

أبو بكر بن العربي المالكي، عارضة الأحوذي في شرح صحيح الترمذي: ج9 ص68ـ 69، الناشر: دار الكتب العلمية ـ بيروت.

5- نووي در تفسير روايت فوق گفته است:

وقال القاضي عياض في جواب القول: إنه قد ولي أكثر من هذا العدد؟ قال: وهذا اعتراض باطل؛ لأنه صلى الله عليه وسلم لم يقل: لا يلي إلا اثنا عشر خليفة، وإنما قال: يلي، وقد ولي هذا العدد، ولا يضر كونه وجد بعدهم غيرهم... ويحتمل أوجهاً أخرى، والله أعلم بمراد نبيه

قاضي عياض در پاسخ به اين سؤال كه آيا بعد از رسول خدا صلّي الله عليه وآله بيش از اين تعداد به جانشيني رسيده‌اند؟ گفته است: اين اعتراض و سؤالي باطل و غير صحيح است؛ چرا كه رسول خدا صلّي الله عليه وآله نفرموده است: پس از من فقط دوازده جانشين مي‌‌آيند و بيش از آن نمي‌آيد؛ بلكه فرموده است: پس از من اين تعداد حتماً مي‌آيند و اين سخن منافات ندارد كه افرادي غير از اين تعداد نيز بيايند... و احتمال دارد براي تفسير اين روايت وجوه ديگري نيز باشد كه خداوند به مراد و منظور پيامبرش آگاه‌تر است.

النووي، شرح صحيح مسلم: ج12 ص201ـ 202، الناشر: دار الكتاب العربي ـ بيروت

6- ابن جوزي نیز زماني كه تفسير قانع كننده‌اي براي روايت فوق نيافته نهايت تحيّر و سرگرداني خود را با متهم نمودن راويان احاديث به خلط روايات با يك‌ديگر نشان داده و گفته است:

هذا الحديث قد أطلت البحث عنه وطلبت مظانه وسألت عنه، فما رأيت أحداً وقع على المقصود به، وألفاظه مختلفة لا أشك أن التخليط فيها من الرواة، وبقيت مدة لا يقع لي فيه شيء، ثم وقع لي فيه شيء.

بحث و سخن پيرامون اين حديث به درازا كشيده و سؤالات و گمانه‌زني‌هاي فراواني پيرامون آن مطرح گشته؛ اما كسي را نيافتم كه توانسته باشد به مراد و منظور اين روايت پي برده باشد؛ چرا كه به حدّي الفاظ اين روايت مختلف است كه من شكي در خلط اين روايت از سوي راويان اين حديث ندارم. من مدت زمان زيادي را براي فهم اين روايت مصروف داشتم ولي هيچ از آن نفهميدم تا اين كه بعد‌ها به اين نتيجه رسيدم. [نتيجه‌اي كه اندكي قبل و بالاتر بيان شد.

أبو الفرج بن الجوزي، كشف المشكل من حديث الصحيحين: ج1 ص449ـ 450، الناشر: دار الوطن ـ الرياض..

بعد از ناكامي ابن جوزي در تفسير روايت، ابن حجر عسقلاني تلاش وي را اين‌گونه توصيف نموده‌ است:

وأما محاولة ابن الجوزي... ظاهر التكلف.

تلاش و كوشش ابن جوزي ... بيهوده بوده و راه به جايي نبرده است.

ابن حجر العسقلاني، فتح الباري: ج13 ص185، الناشر: دار المعرفة ـ بيروت.

7- هم‌چنين ابن كثير بعد از آن كه ائمه دوازده‌گانه شيعه را بدين سبب كه موفق به تصدّي امر خلافت نگرديده‌اند ردّ نموده و همان راهي را پيموده كه اين جوزي رفته و گفته است:

لا يشترط أن يكونوا متتابعين، بل يكون وجودهم في الأمة متتابعاً ومتفرقاً، وقد وجد منهم أربعة على الولاء وهم: أبو بكر ثم عمر ثم عثمان ثم علي (رض)، ثم كانت بعدهم فترة، ثم وجد منهم من شاء الله، ثم قد يوجد منهم من بقي في الوقت الذي يعلمه الله تعالى ومنهم المهدي...

لازم نيست اين دوازده نفر يكي پس از ديگري و پي در پي بيايند؛ بلكه امكان دارد برخي پي در پي و برخي ديگر متفرق و با فاصله از هم بيايند. چرا كه چهار تن از آنها: ابوبكر، عمر، عثمان و سپس علي (عليه السلام)‌ است و پس از گذشت مدت زماني هر كدام از آنها را كه خداوند اراده كند به قدرت برساند و برخي ديگر را براي زماني كه خود بدان آگاه است باقي گذارد كه از جمله آنان مهدي است...

ابن كثير، تفسير ابن كثير: ج3 ص312، الناشر: دار المعرفة ـ بيروت.

از كلمات و تعابير وي به خوبي آشكار است كه وي نيز مصداق مشخصي براي تفسير روايت خلفاي دوازده‌گانه نداشته و از روي حدس و گمان سخن گفته است.

8- البته وضعيت سيوطي نيز بهتر از ابن كثير نبوده و در اين باره ‌چنين گفته است:

فقد وجد من الاثني عشر خليفة: الخلفاء الأربعة والحسن ومعاوية وابن الزبير وعمر بن عبد العزيز هؤلاء ثمانية، ويحتمل أن يضم إليهم المهتدي من العباسيين؛ لأنه فيهم كعمر بن عبد العزيز في بني أمية، وكذلك الطاهر لما أوتيه من العدل، وبقي الاثنان المنتظران أحدهما المهدي؛ لأنه من آل بيت محمد صلى الله عليه وسلم.

از دوازده نفر خليفه اين افراد قطعي هستند: خلفاي چهارگانه؛ سپس حسن بن علي، معاويه، ابن زبير و عمر بن عبد العزيز كه در مجموع هشت نفر مي‌شوند و احتمال دارد مهتدي عباسي را نيز اضافه كنيم؛ هم‌چنين طاهر كه صاحب عدالت بود؛ اما باقي مي‌ماند دو نفر ديگر كه انتظار آمدن آنها مي‌رود كه يكي از آنان مهدي است و او از خاندان رسول خدا صلّي الله عليه وآله است.

السيوطي، تاريخ الخلفاء: ج1 ص12، الناشر: مطبعة السعادة ـ مصر.. أضواء على السنة المحمدية، ص212

ابو ريّه به سخن سيوطي اين چنين حاشيه زده است:

ولم يبين المنتظر الثاني!! ورحم الله من قال في السيوطي: إنه حاطب ليل.

سيوطي دومين شخصي كه انتظار آمدن وي مي‌رود را بيان نكرده است!! و خداوند رحمت كند كسي را كه راجع به سيوطي گفته است: «او حاطب ليل بوده است» (حاطب ليل به كسي گويند كه شب‌ها براي برداشت هيزم مي‌رود و امكان دارد همراه با هيزم ماري را ميان هيزم‌ها به دوش كشيده و موجب گزيدن وي گردد و در اين‌جا مراد كسي است كه در كلام و سخن او خلط و تشويش وجود دارد).

محمود أبو رية، أضواء على السنة المحمدية: ص235، الناشر: نشر البطحاء..

9- ابن بطال از مهلب - از شخصيت‌هاي برجستۀ فقهي اهل سنت - مي گويد:

لم ألق أحدا يقطع في هذا الحديث.

كسي را نيافتم كه قطعاً بگويد مراد پيامبر اكرم (ص) از اين روايت چيست؟

فتح الباري لإبن حجر عسقلاني، ج13، ص180 - عمدة القاري للعيني، ج24، ص281

10- قاضي عياض و بيهقي كه بسياري از علماي اهل سنت بدان متمايل بوده اند و يا آن را پذيرفته ويا مانند ابن حجر عسقلاني با کمي تغيير قبول کرده اند، عبارتند از:

منظور از دوازده خليفه دوازده نفري است که در زمان ايشان خلافت عزت داشته و اسلام داراي قدرت بوده است و مردم در مورد خليفه اختلاف نکرده اند .

اين دوازده نفر عبارتند از خلفاي ثلاثه ، علي بن ابي طالب ، معاويه ، يزيد بن معاويه ، عبد الملک و...

فيض القدير مناوي ج2/ص458 چاپ اول المکتبة التجارية الکبري مصر 1356

فتح الباري ابن حجر عسقلاني ج13/ص212 چاپ دار المعرفة بيروت

الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة ابن حجر هيثمي ج1/ص55 چاپ اول موسسة الرسالة بيروت 1417

تاريخ الخلفاء سيوطي ج1/ص10چاپ اول مطبعة السعادة مصر 1371

دلائل النبوة بيهقي ج6/ص520

البداية والنهاية ج6/ص249 چاپ مکتبة المعارف بيروت

11- عثمان خمیس از ایدئولوگ های کنونی وهابی در مناظره ای با دکتر عصام عماد (وهابی که شیعه شد) در باره ائمه اثنی عشر چنین گفت:

ائمه دوازده گانه ابوبكر ، عمر ، عثمان ، علي ، معاويه ، يزيد ، مروان بن حكم ، عبدالملك بن مروان و دوازدهمين امام مهدي است .

بعد از این سخن، دکتر عصام العماد در پاسخ به وی گفت:

اين تناقض است ؛ امام علي و امام مهدي كه از اهل بيت هستند درست ولي چطور ممكن است كه معاويه ، يزيد ، عبدالملك و ديگران كه قاتلين اهل بيت پيامبر هستند از ائمه دوازده گانه باشند.

سپس دکتر عصام عماد می­گوید:

متأسفانه ايشان در اين مدت 8 ماهي كه مناظره ما طول كشيد مدام اصرار داشتند كه معاويه ، يزيد ، عبدالملك و ديگران از ائمه دوازده گانه هستند و مي‌گفت كه اكثر ائمه اموي هستند و قائل بود كه عباسيان گمراه بودند .

تهلیل بحث ها:

در حالي كه اين روايت(خلفای دوازده­گانه پیامبر(ص)) همواره در معرض مشاهده علماي اهل سنت و محدثان آنان قرار داشته تا براي خلفاء، جانشينان و حكم فرمايان پس از رسول خدا صلّي الله عليه وآله كه مي‌‌بايست امورات جامعه اسلامي را به دست گرفته و با حكم فرمايي خويش مايه عزت و شكوه اسلام را فراهم سازند تفسيري واقعي و حقيقي براي آن ارائه كنند اما مي‌بينيم كه هر آنچه از تاويلات و سخناني كه از سوي آنان صادر گشته دور از واقعيت و برانگيزاننده حيرت و تعجب بيشتر بوده است؛ و اين بدان سبب است كه رويكرد آنها نسبت به اين دسته از احاديث نبوي اين‌گونه بوده است كه خداوند حكومت را با نبوت و رحمت آغاز نموده سپس به خلافت ادامه يافته و در انتهاء نيز به حكمراناني ستمگر و اهل فساد ختم نموده كه كاري جز فساد بر روي زمين نداشته‌اند:

چون از رسول خدا صلّي الله عليه وآله روايت كرده‌اند:

إن الله عز وجل بدأ هذا الأمر نبوة ورحمة وكائناً خلافة ورحمة وكائناً ملكاً عضوضاً وكائناً عنوة وجبرية وفساداً في الأرض.

خداوند عزّ وجلّ خلافت را با نبوت و رحمت آغاز كرد كه خلافت آن نيز با رحمت بود و سپس خلافت به خصومت به زور، جبر و فساد در روي زمين كشيده شد.

مسند أبي داود الطيالسي: ص131. مسند أبي يعلى: ج2 ص177، الناشر: دار المأمون للتراث. الطبراني، المعجم الأوسط: ج6 ص345، الناشر: دار الحرمين. الطبراني، المعجم الكبير: ج1 ص157، ج20 ص53، ج22 ص223. الهيثمي، مجمع الزوائد: ج5 ص189 و نيز مصادر ديگر.

و نيز اين كه:

الخلافة بعدي ثلاثون سنة ثم تكون ملكاً

خلافت پس از من سي سال خواهد بود و سپس بعد از آن به پادشاهي مبدّل خواهد گشت.

ابن حبان، صحيح ابن حبان: ج15 ص392، الناشر: مؤسسة الرسالة. الخلال، السنة: ج2 ص427 ح647 و نيز مصادر ديگر.

اين از يك سو و از سوي ديگر تنگناي شديدي كه به واسطه عملكرد بسياري از امرا و حكمرانان داشته‌اند كه هيچ سازگاري و تناسبي با آموزه‌هاي اسلام نداشته و بدين جهت آنان را در تفسير روايت فوق بيش از پيش دچار تحيّر و سرگرداني ساخته است. و اين دقيقاً به خلاف آن چيزي است كه از سوي علماي شيعه اتفاق افتاده است كه اساساً شيعيان به مذهب دوازده امامي اشتهار يافته‌اند.

بعد از اين همه حدس و گمانه‌زني، نظر شيعه در تفسير اين حديث بهتر واضح مي‌گردد كه تطبيق روايت جانشينان دوازده‌گانه رسول خدا صلي الله عليه وآله را به اهل بيتي مي‌داند كه از سوي امت اسلام مورد بي مهري و مخالفت قرار گرفته‌ و از هدايت آنها بهره‌برداري كافي صورت نگرفته است؛ چنان‌كه از رسول خدا صلّي الله عليه وآله نقل شده است:

اثنا عشر خليفة، كلّهم يعمل بالهدى ودين الحق، لا يضرهم من خذلهم.

خلفا دوازده نفر هستند، كه تمامي آنان به هدايت و دين حق عمل مي‌كنند و مكر و آزار مخالفان به آنان ضرري نمي‌رساند.

فتح الباري ج13 ص179; المعجم الكبير: الطبراني ج3 ص201; المعجم الأوسط ج2 ص196، ص256..

اين روايت به همراه رواياتي كه قبلاً بيان شد اين نظريه و ديدگاه را در معارف اسلامي ارائه مي‌نمايد كه اهل بيت عصمت و طهارت سلام الله عليهم اجمعين امتداد همان خط سيري هستند كه رسول خدا صلي الله عليه وآله از سوي خداوند سبحان براي جامعه بشريت ترسيم فرموده كه آن عبارت است از به دوش كشيدن پرچم دين مببين اسلام و سكّان داري كشتي نجات و هدايت امت و سوق دادن آنان به ساحل و سر منزل مقصود كه به دور از هرگونه تفرقه، اختلاف و هوا و هوس ‌است؛ بديهي است كه گروندگان به اين خاندان و سوار شدگان بر اين كشتي، دستخوش طوفان حوادث و گمراهي‌ها نخواهند گرديد و با امنيت كامل در ساحل نجات لنگر خواهند گرفت.

آري بدين جهت است كه مي‌گوييم:

حقيقت تبعيت و پيروي از خاندان عصمت و طهارت عليهم السلام فقط پيروي از اشخاصي عادّي همچون ساير اشخاص نيست كه در پي آن فلسفه و حكمتي نهفته نباشد؛ بلكه حقيقت آن، پيروي، امتثال و گردن نهادن به همان سنت و هدايتي است كه از سوي خاندان رسول خدا صلي الله عليه وآله به ما رسيده، مي‌باشد. حال با اين وصف آيا معقول به نظر مي‌رسد كه شيعه را متهم به روي‌گرداني از سنّت شريف نبوي صلّي الله عليه و آله نماييم؟! اين جاست كه بايد گفت: «كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِم‏؛ سخني بس گزاف از دهانشان خارج مى‏شود!» (سوره كهف/ آيه 5)

بنابراین همان‌گونه كه ملاحظه مى‌شود،‌ در منابع اهل سنت، به طور اجمال، جانشينان رسول خدا را با تعبير «اثنا عشر خليفة»، «اثنا عشر امير»، «اثنا عشر نقيب»، «اثنا عشر رجل» و «اثنا عشر قيم» با ذكر برخى از ويژگيها، دوازده تن معرفى شده است؛ اما طبق روايات صحيح و موثق مذكور در منابع شيعه، به صورت روشن و شفاف رسول خدا مصداق اين دوازده خليفه را امامان معصوم عليهم السلام مى‌داند و نامهاى شريف آنان نيز باز گو نموده است. ويژگيهاى همانند:

إِنَّ هذا الْأَمْرَ لَا يَنْقَضِي حتى يَمْضِيَ فِيهِمْ اثْنَا عَشَرَ خَلِيفَةً، لَا يَزَالُ الْإِسْلَامُ عَزِيزًا إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً، لَا يَزَالُ هَذَا الدِّينُ عَزِيزًا مَنِيعًا إِلَى اثْنَيْ عَشَرَ خَلِيفَةً، لَا يَزَالُ هذا الْأَمْرُ عَزِيزًا إلى اثنى عَشَرَ خَلِيفَةً.

كه در قسمت روايات اهل سنت ذكر شد، دقيقاً بر امامان معصوم اهل بيت تطبيق مى‌كند؛ زيرا پايدارى دين اسلام تا روز قيامت وابسته به وجود اين خلفاء است: لَا يَزَالُ الدِّينُ قَائِمًا حتى تَقُومَ السَّاعَةُ أو يَكُونَ عَلَيْكُمْ اثْنَا عَشَرَ خَلِيفَةً. پس طبق اين روايات، بايد اين دوازده خليفه وجود داشته باشد تا دين سرپا باشد و اگر خلفاى اهل سنت مصداق اين دوازه نفر هستند، مى‌بايست با انقضاء آنان، اسلام هم منقضى مى‌شد؛ در حاليكه مى‌بينيم الان خلفاى آنها نيست و از دنيا رفته‌اند؛ اما اسلام پايدار و قدرتمندتر از گذشته است.

 
 
تمامي حقوق اين پايگاه محفوظ و متعلق به شميم شيعه ميباشد. کپي برداري از مطالب سايت برای عموم آزاد مي‌باشد

آمارگیر وبلاگ